Ból głowy może być powiązany z nietolerancją histaminy

Bóle głowy, zwłaszcza migrenowe, nie zawsze mają jednoznaczne podłoże.
U części pacjentów mogą być powiązane z zaburzeniami metabolizmu histaminy, funkcjonowaniem jelit i mikrobioty oraz obniżoną aktywnością enzymu DAO.
W artykule wyjaśniam, na czym polega ten mechanizm i kiedy warto wziąć go pod uwagę.

Nietolerancja histaminy to stan wynikający z braku równowagi pomiędzy ilością histaminy nagromadzonej w organizmie a zdolnością do jej degradacji. Często towarzyszy jej zmniejszona aktywność oksydazy diaminowej (DAO).

Oksydaza diaminowa jest głównym enzymem jelitowym odpowiedzialnym za rozkład histaminy dostarczanej wraz z dietą lub produkowanej przez bakterie jelitowe (1, 2).

Objawy nietolerancji histaminy

U pacjentów z nietolerancją histaminy często występują objawy ze strony układu pokarmowego, oddechowego, narządu wzroku oraz skóry. Należą do nich m.in.: wzdęcia i bóle brzucha, uczucie pełności po posiłku, biegunka, zaparcia, katar, uczucie zatkanego nosa, kichanie, łzawienie i swędzenie oczu, obrzęk powiek, świąd skóry oraz zaczerwienienie skóry (1, 3).

Ponadto wśród częstych objawów obserwuje się bolesne i obfite miesiączkowanie, kołatanie serca, zawroty głowy oraz bóle głowy — zwłaszcza o charakterze migrenowym. Co istotne, dla pacjentów z nietolerancją histaminy charakterystyczne jest jednoczesne występowanie kilku, a nawet kilkunastu z wymienionych objawów.

W jednym z badań niska aktywność DAO występowała u 87% pacjentów z migreną (4). W grupie kontrolnej obniżoną aktywność tego enzymu stwierdzono jedynie u 44% osób. Ta sama grupa badawcza wykazała również, że suplementacja enzymem DAO przyczyniała się do istotnego skrócenia czasu trwania bólu głowy u pacjentów z migreną (5).

Dieta niskohistaminowa

W licznych badaniach wykazano, że stosowanie diety z ograniczeniem histaminy prowadzi do złagodzenia objawów u pacjentów z nietolerancją histaminy (2).

Jakie produkty zawierają duże ilości histaminy?
W jednym z badań oceniono zawartość histaminy w produktach dostępnych w sprzedaży w Hiszpanii i wykazano, że szczególnie wysoką jej zawartością charakteryzują się następujące produkty (6):

• wyroby mięsne dojrzewające,
• sery dojrzewające,
• fermentowane produkty sojowe,
• kiszona kapusta,
• wino,
• świeże tłuste ryby oraz tłuste ryby w postaci przetworzonej,
• niektóre warzywa (bakłażany, szpinak, pomidory).

Autorzy tej publikacji zwrócili również uwagę, że niektóre produkty mogą wywoływać objawy typowe dla nietolerancji histaminy ze względu na zawartość innych amin biogennych niż histamina, takich jak putrescyna, kadaweryna czy tyramina. Przykładowo owoce cytrusowe i banany nie zawierają znaczących ilości histaminy, jednak charakteryzują się wysoką zawartością putrescyny. W związku z tym ograniczenie ich spożycia może prowadzić do złagodzenia objawów u pacjentów z nietolerancją histaminy.

Nietolerancja histaminy a zaburzenia mikrobioty jelitowej

Nietolerancja histaminy może być powiązana z zaburzeniami mikrobioty jelitowej. W jednym z badań u pacjentów z nietolerancją histaminy, w porównaniu do osób zdrowych, zaobserwowano mniejszą względną liczebność korzystnych bakterii jelitowych (Prevotellaceae, Ruminococcus, Faecalibacterium oraz Faecalibacterium prausnitzii) oraz większą względną liczebność bakterii produkujących histaminę (Staphylococcus i Proteus) (7).

Ponadto badacze zwrócili uwagę, że zmniejszona liczebność bakterii z rodziny Prevotellaceae może prowadzić do zwiększenia przepuszczalności bariery jelitowej i nasilenia procesów zapalnych, co z kolei może przyczyniać się do obniżenia aktywności DAO.

Nietolerancja histaminy – diagnostyka

Złotym standardem w diagnostyce nietolerancji histaminy jest ocena odpowiedzi pacjenta na dietę niskohistaminową stosowaną przez co najmniej kilka dni (1).

Dieta niskohistaminowa polega na eliminacji produktów spożywczych charakteryzujących się szczególnie wysoką zawartością histaminy. W przypadku nietolerancji histaminy prawidłowo zaplanowana dieta powinna prowadzić do złagodzenia lub remisji co najmniej dwóch objawów typowych dla tego zaburzenia.

Nietolerancja histaminy – leczenie

Podstawą leczenia nietolerancji histaminy jest dieta niskohistaminowa. Jej uzupełnieniem mogą być suplementy zawierające enzym DAO oraz leki przeciwhistaminowe, najlepiej stosowane krótkotrwale (1, 2).

Dodatkowo strategie żywieniowe ukierunkowane na poprawę składu mikrobioty jelitowej, zmniejszenie stanu zapalnego w jelitach oraz poprawę szczelności bariery jelitowej mogą przyczyniać się do złagodzenia lub remisji objawów nietolerancji histaminy (7).

Warto również pamiętać, że enzym DAO do prawidłowego funkcjonowania wymaga obecności kofaktorów, takich jak witamina B6, witamina C, cynk i miedź. Niedostateczna podaż tych składników odżywczych może prowadzić do obniżenia aktywności DAO (1).

Jeśli miewasz bóle głowy oraz inne objawy opisane w artykule, warto rozważyć konsultację dietetyczną w Centrum Medycznym NeuroEksperci. 

Źródła:

1) Buczyłko i wsp. 2023. Guidelines for the diagnosis and management of histamine intolerance. Alergologia Polska – Polish Journal of Allergology. 10:141-151.

2) Alemany-Fornés i wsp. 2025. Diamine oxidase deficiency implications for health, current management, and future directions in the treatment of histamine intolerance: A review. Review Int J Biol Macromol. 327:147130.

3) Schnedl i wsp. 2019. Evaluation of symptoms and symptom combinations in histamine intolerance. Intest Res. 17: 427–433.

4) Izquierdo-Casas i wsp. 2018. Low serum diamine oxidase (DAO) activity levels in patients with migraine. J Physiol Biochem. 74:93-99.  

5) Izquierdo-Casas i wsp. 2019. Diamine oxidase (DAO) supplement reduces headache in episodic migraine patients with DAO deficiency: A randomized double-blind trial. Randomized Controlled Trial Clin Nutr. 38:152-158.

6) Sánchez-Pérez i wsp. 2021. Low-Histamine Diets: Is the Exclusion of Foods Justified by Their Histamine Content? Nutrients. 13: 1395.

7) Sánchez-Pérez i wsp. 2022. Intestinal Dysbiosis in Patients with Histamine Intolerance. Nutrients. 14:1774.